JÓZEF FAJNGOLD
1."Głowa kobiety" lata 80-te
Wystawa "Projekt: Biżuteria artystyczna", Toruń 2025, kurator dr Anna Wiszniewska.
Zdjęcie: Monika Gruszka
Józef Fajngold (1910 – 1998) – rzeźbiarz i metaloplastyk, jeden z pionierów współczesnego złotnictwa w Polsce. Doświadczenie w zawodzie zdobywał podczas Kursów Zdobniczych w Szkole Rysunku, Malarstwa i Rzeźby przy Muzeum Rzemiosł i Sztuki Stosowanej w Warszawie (w latach 1925 – 1928), pracując w warsztatach u grawerów, a także studiując w pracowni rzeźby u prof. Tadeusza Breyera oraz w pracowni technik metalowych u prof. Karola Stryjeńskiego w Wyższej Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie (lata 1929 – 1932). Okres II w.ś. spędził w Związku Radzieckim. Po zakończeniu wojny wrócił do Polski i zamieszkał w Łodzi. Od 1946 r. był członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków. W latach 50. sprzedawał biżuterię za pośrednictwem Ars Polony, Cepelii i Centrali Jubilerskiej. W 1958 r. wrócił na stałe do rodzinnego miasta – Warszawy.
2. "Symchat Tora" lata 40.
Muzeum Miedzi w Gliwicach,
Zdjęcie: Monika Gruszka
W jego twórczości widoczne są elementy kultury żydowskiej, z której się wywodził. Spod rąk artysty wyszły liczne srebra korpusowe o znaczeniu kultowym, m.in. lampy chanukowe (chanukje), ryngrafy do Tory, jady (narzędzia liturgiczne) i mezuzy (pojemniki na zwoje pergaminu z fragmentami Tory umieszczane przy drzwiach). Jest także autorem miedzianych płaskorzeźb o motywach zaczerpniętych z żydowskiego folkloru lub przedstawiających sceny rodzajowe, które wykonywał mistrzowsko opanowaną techniką repusu. W biżuterii odnosił się do tradycji związanych z żydowską kulturą tworząc charakterystyczne pierścienie zaślubinowe z przedstawieniem domu.
3.Brosza, srebro, po 1962 r.
Kolekcja prof. Ireny Huml (obecnie w zbiorach Marii Magdaleny Kwiatkiewicz)
4.Brosza, srebro, przed 1957 r.
Kolekcja prywatna Moniki Gruszki
Zdjęcie: Monika Gruszka
5.Brosza, srebro, przed 1957 r.
Kolekcja prywatna Moniki Gruszki
Zdjęcie: Monika Gruszka
Powojenne eksperymenty artysty z formą biżuteryjną często odzwierciedlały trendy stylistyczne powszechne w polskim złotnictwie tego okresu, takie jak fakturowanie powierzchni, nacinanie i zawijanie brzegów blachy (tzw. „loczki” lub szerzej „papieroplastyka”). Wykonywał także masywne naszyjniki, bransolety i pierścienie z wykorzystaniem techniki kształtowania srebra na gorąco, tak popularnej w okresie lat 70. i 80., że wyroby z jej użyciem zwykło się określać mianem „polskiej szkoły srebra”. Tego rodzaju biżuterię o formach organicznych zdobił niekiedy kamieniami, m.in. bursztynem bałtyckim i ametystem.
6.Brosza, srebro, przed 1957 r.
Kolekcja prywatna Moniki Gruszki
Zdjęcie: Monika Gruszka
7.„Liść”, brosza, srebro, przed 1957 r.
Kolekcja prywatna Moniki Gruszki
Zdjęcie: Monika Gruszka
8.Brosza ze srebra z charakterystycznym motywem gołębia promującym Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów, który odbył się w 1955 r.
Kolekcja prywatna Moniki Gruszki
Zdjęcie: Monika Gruszka
9.Naszyjnik, bransoleta, srebro, bursztyn bałtycki, lata 70/80 XX w.
Muzeum Miedzi w Legnicy
Zdjęcie: archiwum Galerii Sztuki w Legnicy
10.Pierścionek, srebro, bursztyn bałtycki, lata 70/80 XX w.
Muzeum Miedzi w Legnicy
Zdjęcie: archiwum Galerii Sztuki w Legnicy
11.Naszyjniki, srebro, kamienie, lata 70 XX w.Zdjęcie z katalogu towarzyszącego wystawie Ogólnopolskiego Przeglądu Form Złotniczych SREBRO ‘79Zdjęcie: archiwum Galerii Sztuki w Legnicy
Wyróżnikiem jego twórczości jest charakterystyczny motyw główki kobiecej, obecny zarówno w pracach biżuteryjnych (nieregularne, owalne lub prostokątne pierścionki i broszki), jak również w pełnoplastycznych rzeźbach, wykonanych technikami kucia, repusu i fakturowania. Ich wyidealizowane, uproszczone formy i wyrazisty kontur przywodzą na myśl międzywojenną stylistykę art déco. W rysach przedstawionych kobiet można doszukać się oznak urody semickiej, wyjątek stanowi projekt broszy z motywem czarnoskórej kobiety. Zamiłowanie do art déco uwidacznia się również w wydłużonych, smukłych sylwetkach zwierząt oraz przedstawieniach syrenki warszawskiej.
12.Brosze, srebro, po 1986 r.
Kolekcja Polskiej Sztuki Złotniczej Marii Magdaleny Kwiatkiewicz
Zdjęcie: Alicja Iwańska
13.„Głowa młodej kobiety”, rzeźba, srebro, drewno, 1977 r.
Muzeum Miedzi w Legnicy
Zdjęcie: archiwum Galerii Sztuki w Legnicy
14.Brosza, srebro, przed 1963 r.
Kolekcja prof. Ireny Huml (obecnie w zbiorach Marii Magdaleny Kwiatkiewicz)
Zdjęcie: Norbert Piwowarczyk
15.„Koziorożec”, brosza, srebro, przed 1957r.
Kolekcja prywatna Moniki Gruszki
Zdjęcie: Monika Gruszka
16 .„Sarna”, brosza, srebro, lata 40-60 XX w. ???
Kolekcja prywatna Moniki Gruszki
Zdjęcie: Monika Gruszka
17.Brosza, srebro, lata 50/60 XX w. ???
Kolekcja prywatna Moniki Gruszki
Zdjęcie: Monika Gruszka
18.„Głowa czarnoskórej kobiety”, brosza, mosiądz
Kolekcja prywatna Karoliny Brykner
Zdjęcie: Karolina Brykner
19.Głowa kobiety, brosza, projekt przed 1957r.
Muzeum Miedzi w Legnicy
Zdjęcie: Monika Gruszka
20.Głowa kobiety, brosza, srebro
Wystawa "Projekt :Biżuteria artystyczna" Toruń 2025
Zdjęcie :Monika Gruszka
Dokonania Józefa Fajngolda były prezentowane stosunkowo rzadko. Fakt ten zadziwia w obliczu nietuzinkowości jego postaw artystycznych i znaczeniu dla rozwoju polskiego złotnictwa 2 poł. XX w. Najobszerniej ukazano jego twórczość na (jedynej jak dotąd) retrospektywnej wystawie indywidualnej „Józef Fajngold. Złotnik i rzeźbiarz”, kuratorstwa dr Krystyny Nowakowskiej, która odbyła się w Muzeum Miedzi w Legnicy w 1997 r. Pojedyncze prace lub mniejsze zbiory można było oglądać na ekspozycjach: „Srebrne Fascynacje”, Chicago, Warszawa, Legnica, 2002 – 2003; „Współczesna Sztuka Złotnicza w Teatrze Współczesnym. Kolekcja Współczesnej Polskiej Sztuki Złotniczej ze zbiorów Marii Magdaleny Kwiatkiewicz”, Warszawa, 2009; „Granice srebrnych przestrzeni. Polska biżuteria drugiej połowy XX wieku – wystawa ze zbiorów prof. Ireny Huml”, Galeria Sztuki, Legnica, 2013; „PL100”, Galeria RING, Legnica, 2018; „Polska sztuka srebra lat 1945 – 1979”, Muzeum Miedzi, Legnica, 2019; „Od pomysłu do przemysłu. Biżuteria PRL z kolekcji Marii Magdaleny Kwiatkiewicz”, Galeria YES, Poznań, 2023; „Projekt: Biżuteria Artystyczna”, CSW, Toruń, 2025.
Wystawa" Od pomysłu do przemysłu. Biżuteria PRL z kolekcji Marii Magdaleny Kwiatkiewicz"
kurator dr hab. Michał Myśliński prof. IS PAN
Muzeum Bursztynu Gdańsk
Zdjęcia: Monika Gruszka
Prace artysty można znaleźć w zbiorach Muzeum Miedzi w Legnicy (obszerna kolekcja
obejmuje także projekty i warsztat złotniczy twórcy), Muzeum Sztuki Złotniczej w Kazimierzu Dolnym, Muzeum w Gliwicach (Willa Caro), Muzeum Biżuterii MoJA (kolekcja Współczesnej Polskiej Sztuki Złotniczej Marii Magdaleny Kwiatkiewicz), muzeach w Mińsku w Białorusi, Ein-Charod w Izraelu.
Imiennik: JF. w prostokącie
Źródła:
J. Rochacki, O polskim złotnictwie bardziej i mniej artystycznym po roku 1945 i nieco wcześniej, wyd. Galeria Otwarta Mariusza Pajączkowskiego, Sandomierz, 2024, s. 23-27
I. Huml, Na pograniczu dwóch kultur. Twórczość Józefa Fajngolda [w:] Ars Argenti, wyd. Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica, 2014, s. 98-100
K. Nowakowska, Wstęp [w:] katalog wystawy Józef Fajngold. Rzeźbiarz i złotnik, wyd. Muzeum Miedzi, Legnica, 1997, s. 3-12; katalog wystawy w formie pdf:
https://baza.zlotnictwo.info/public/user_upload/wydawnictwo/pdf/Fajngold%202025-01-02%2019:02:21.pdf
Komentarze