Co w Monachium błyszczy? Wieści ze stolicy biżuterii artystycznej
- Anna Wójcik-Korbas
- 3 dni temu
- 9 minut(y) czytania
Anna Wójcik-Korbas
Monachium, które nie bez powodu nazywane jest stolicą biżuterii artystycznej, co roku w pierwszej połowie marca przemienia się w prawdziwe centrum spotkań i integracji środowiska twórców i entuzjastów tej dziedziny. Choć biżuteria w dyskursie współczesnej sztuki wciąż uchodzi za obszar skrajnie niszowy, to nie gdzie indziej, tylko właśnie w stolicy Bawarii, rokrocznie wybrzmiewa ona feerią barw, różnorodnością form i zjawisk, za każdym razem dumnie dowodząc kreatywnego potencjału medium biżuterii, traktowanej jako materia sztuki i środek twórczej narracji.
Monachium na pozycję światowego ośrodka współczesnej biżuterii autorskiej pracowało od lat 50. ubiegłego wieku. To tu na Akademii Sztuk Pięknych idee bauhausu w obszar złotnictwa wcielał pionier współczesnego myślenia o ozdobach ciała, Hermann Jünger. On sam wpisał się w dzieje złotnictwa artystycznego jako postać ikoniczna, a jego uczniowie (dziś także uczniowie uczniów) plasują się w ścisłej czołówce artystów działających w tym obszarze.
To właśnie tutaj co roku odbywa się najstarszy i najbardziej znaczący konkurs w świecie biżuterii artystycznej, który przez dekady funkcjonuje pod kultową nazwą SCHMUCK (niem. biżuteria). Obecnie, każdego roku w ramach tzw. „tygodnia biżuterii” w Monachium odbywa się ponad 100 wystaw na terenie miasta, targi rzemiosła i designu, konkursy, wykłady, pop-upy, koncerty, pokazy filmów i promocje książek. Jak zatem nie pogubić się w gąszczu wydarzeń i co warto zobaczyć podczas kilkudniowego pobytu w centrum biżuteryjnego świata? Mam nadzieję, że relacja z tegorocznego eventu nieco rozjaśni jego organizacyjną strukturę tym, którzy planują odwiedzić Monachium w kolejnych latach. Potraktujcie ją proszę jako przewodnik, ale także zachętę do osobistego udziału w przyszłorocznej edycji wydarzenia.
Wystawa SCHMUCK – serce monachijskiego tygodnia biżuterii
SCHMUCK stanowi przegląd biżuterii artystycznej o niemal 70-letniej tradycji. Jego pierwsza edycja odbyła się w 1959 roku. Udział w wystawie prac zakwalifikowanych stanowi ważny epizod w karierze i powód dumy każdego twórcy tej dziedziny. Inicjatorem i pierwszym organizatorem wydarzenia był historyk sztuki Herbert Hofmann, od którego nazwiska pochodzi nazwa nagród przyznawanych każdego roku trzem laureatom przeglądu (choć równie często są one nazywane „Oscarami biżuterii”). W tegorocznej edycji wydarzenia odnotowano rekordową liczbę 1048 zgłoszeń, spośród których zaledwie 69 prac zostało zakwalifikowanych do pokonkursowej ekspozycji. Selekcja prac każdego roku dokonywana jest przez innego kuratora – osobę o znaczącym dorobku i ugruntowanej pozycji w biżuteryjnym świecie.
W 2026 roku o kształcie wystawy SCHMUCK decydował Sam Tho Duong – artysta pochodzący z Wietnamu, od lat związany z niemieckim miastem Pforzheim, słynącym z bogatych tradycji złotniczych. Zapytany o wiodące nurty i tendencje w zakresie stylistyki i narracji, dostrzeżone podczas selekcji prac, podkreśla: „Konkurs przyciągający tak liczne zgłoszenia z całego świata stanowi zawsze mozaikę indywidualnych wizji artystycznych. Można jednak dostrzec pewną tendencję, przynajmniej w sferze materiałów i technik: w biżuterii coraz częściej pojawiają się surowce wtórne oraz przedmioty znalezione. Zaskoczył mnie również fakt, że wśród nadesłanych zgłoszeń dominowały prace wymagające znajomości rzemieślniczego kunsztu, podczas gdy sztuczna inteligencja i druk 3D zdawały się mieć w tym roku wpływ marginalny”.
Na wystawie znalazły się broszki z foliowych reklamówek, pierścionek wykonany ze zebranego na plaży mikroplastiku, czy kolczyki ze znalezionych nakrętek. Pomimo silnych wątków ekologicznych, można odnieść wrażenie, że w tegorocznej selekcji kryteria kuratorskie operowały głównie wokół zagadnień formalnych i technicznych, w mniejszym stopniu skupiając się na narracyjności obiektów. Liczną grupę na ekspozycji stanowili twórcy z krajów azjatyckich, reprezentujący nad wyraz wysoki poziom jakościowy i estetyczny.
Nagrodę Herbert Hofmann Prize 2026 w konkursie otrzymali:
Zhipeng Wang (Chiny) za brosze z jadeitu eksplorujące temat tzw. “stone gambling”, czyli popularnego w Chinach zjawiska polegającego na ryzykownym kupowaniu nieobrobionych brył jadeitu z nadzieją, że po ich przecięciu wartość kamienia okaże się wysoka (w większości przypadków jest ona jednak niższa niż oczekiwano, co nadaje zjawisku charakter gry hazardowej);
Mira Kim (Korea Południowa / Kanada), która w swojej praktyce twórczej łączy niezwykle pracochłonną technikę grawerowania guilloché z japońską technologią łączenia metali mokume-gane;
Ela Bauer (Polska / Holandia) za brosze z żywicy, poprzez które eksploruje zagadnienia procesualności i nieustannej transformacji.
Tradycyjnie, w przestrzeni przeglądu SCHMUCK gościła dodatkowa ekspozycja pod nazwą Modern Classic. Rokrocznie jest ona poświęcona postaci jednego twórcy i ma charakter retrospektywny. Bohaterką monograficznej wystawy została w tym roku japońska artystka Erico Nagai. Od 1968 roku jest ona związana z monachijskim ośrodkiem akademickim, gdzie pod okiem Franza Rickerta, a następnie Hermana Jüngera przekładała swoje doświadczenie pracy w medium malarstwa na język biżuterii. Jej twórczość plasuje się na pograniczu kultur wschodu i zachodu, co uwidacznia się w połączeniu prostych, zgeometryzowanych form z tradycyjnymi japońskimi technikami i materiałami, takimi jak papier urushi, czy emalia.
1. Youjin Um, brosze, wystawa SCHMUCK
2. Carla Movia, kolczyki, wystawa SCHMUCK
3. Sandra Svedestedt, brosza, wystawa SCHMUCK
4. Mira Kim, pierścionek, wystawa SCHMUCK
5. Mira Kim, brosza, wystawa SCHMUCK
6. Zhipeng Wang, brosza, wystawa SCHMUCK
7. Widok wystawy SCHMUCK (na pierwszym planie w gablocie prace Annie Sibert)
8. Erico Nagai, naszyjnik, wystawa Modern Classic
9. Erico Nagai, naszyjnik, wystawa Modern Classic
TARGI HANDWERK & DESIGN
Miejscem prezentacji wystawy konkursowej SCHMUCK są międzynarodowe targi rzemiosła i wzornictwa Handwerk & Design odbywające się w ramach Internationale Handwerksmesse. To właśnie tam, w hali poświęconej wzornictwu i rzemiosłu (B1), spotkać można dziesiątki stoisk, na których biżuterię unikatową prezentują zarówno twórcy indywidualni, kolektywy, uczelnie, stowarzyszenia, jak również liczne galerie biżuterii, m.in. z Holandii, Korei Południowej, Chin, Republiki Południowej Afryki i Szwecji (stoiska galerii tworzą jedną z kluczowych sekcji na targach pod nazwą FRAME).
Obok wystawy SCHMUCK w przestrzeni targowej prezentowane są także dwie wystawy pokonkursowe rzemiosła i designu, których organizatorem – tak jak w przypadku przeglądu biżuterii – jest Handwerkskammer für München und Oberbayern (Izba Rzemieślnicza dla Monachium i Górnej Bawarii). Mowa tu o pokazach TALENTE i EXEMPLA. Przegląd rzemiosła TALENTE skierowany jest do twórców młodego pokolenia (do 35 r.ż.) działających w obszarach takich jak ceramika, tkanina, moda czy biżuteria. Z kolei pokaz EXEMPLA, którego hasłem w 2026 roku było “Shaping the Future” (kształtując przyszłość), skupia się na projektowaniu zrównoważonym, wrażliwym na potrzeby społeczne i kwestie ekologiczne. W przestrzeni poświęconej wystawom konkursowym co roku można oglądać także prace wyróżnione i nagrodzone w konkursie Bayerischer Kunstgewerbeverein Prize for Young Applied Arts (BKV).
1. Małgorzata Kalińska, stoisko na targach Handwerk & Design
2. Sekcja FRAME na targach Handwerk & Design (na pierwszym planie stoisko Galerii Tinsel)
3. Brigitta B. Horváth, prezentacja techniki repusu, targi Handwerk & Design
4. Takayoshi Terajima, brosza, stoisko galerii CLOSER, targi Handwerk & Design
5. David Sandu, pierścionki, targi Handwerk & Design
6. Andreia Gabriela Popescu, naszyjnik, targi Handwerk & Design
7. Jiro Kamata, naszyjnik, stoisko galerii CLOSER, targi Handwerk & Design
8. Sujin Kim, brosza, wystawa The Value of Nothing, targi Handwerk & Design
9. Jana Machatová, brosza, wystawa Objects Beautiful, targi Handwerk & Design
10. Julia Obermaier, wisiorki (z kamienia), stoisko kolektywu ASTONISH, targi Handwerk & Design
11. Peter Machata, brosza, wystawa Objects Beautiful, targi Handwerk & Design
12. Paweł Kaczyński, wisiory, wystawa Unnecessary Jewellery, targi Handwerk & Design
13. Marcin Bogusław, brosza, wystawa Unnecessary Jewellery, targi Handwerk & Design
14. Orsolya Karman (Karman Jewelry), brosze, wystawa Unnecessary Jewellery, targi
15. Martyna Golińska, pierścionki, wystawa Unnecessary Jewellery, targi Handwerk & Design
16. Arek Wolski, brosza, wystawa Unnecessary Jewellery, targi Handwerk & Design
17. Sławomir Fijałkowski, naszyjniki, wystawa Unnecessary Jewellery, targi Handwerk & Design
Zgłoszenie udziału w przyszłorocznych edycjach konkursów SCHMUCK i TALENTE będzie możliwe od października 2026 r. Więcej informacji znajduje się na stronie organizatora: https://www.hwk-expo.de/#/expoOverview.
GALERIE HANDWERK
Galeria Handwerk, działająca w centrum miasta przy Max-Joseph-Straße 4, jest jedną z głównych lokalizacji monachijskiego tygodnia biżuterii, a zarazem punktem informacyjnym wydarzenia. Instytucja funkcjonuje pod pieczą Izby Rzemieślniczej Monachium i Górnej Bawarii. Co roku w marcu w jej siedzibie organizowane są przekrojowe wystawy biżuterii oraz promocja wydawnictw, wykłady i spotkania.
Czwartego marca w galerii otwarto obszerną wystawę poświęconą postaci amerykańskiej kolekcjonerki Helen W. Drutt (ur. 1930). Ta wyjątkowa ekspozycja, zrealizowana we współpracy z Die Neue Sammlung, pod kuratorstwem Barbary Schmidt i dr Petry Hölscher, stanowi opowieść o wielkiej pasji i sztuce, która buduje więzi i łączy ponad podziałami. Na ekspozycji zatytułowanej “Among Friends. American and German Jewelry Artists from the Helen Williams Drutt Collection” zobaczyć można część bogatego zbioru wybitnej badaczki i popularyzatorki sztuk użytkowych, która w pierwszej połowie lat 70. XX w. założyła w Philadelphii pierwszą prywatną galerię rzemiosła artystycznego w Stanach Zjednoczonych.
Galerię Handwerk wypełnia blisko 240 dzieł sztuki biżuteryjnej, autorstwa 59 amerykańskich i 20 niemieckich artystów, które powstały w okresie od lat 60. XX wieku, po czasy współczesne. Wśród prac niemieckich autorów odnajdujemy absolutne ikony współczesnego złotnictwa, dzieła m.in. Manfreda Bischoffa, Clausa Bury, Hermana Jüngera, Therese Hilbert, Georga Doblera i Daniela Krugera, które zachwycają formą, wyczuciem kompozycji i szlachetnym wyrazem. Z kolei twórczość artystów amerykańskich skupia się przede wszystkim wokół narracyjnego potencjału ozdób ciała oraz eksperymentów w zakresie wykorzystania nietypowych materiałów, takich jak skorupki jaj, żarówki, klucze, układy scalone, ołówki, rolki po papierze toaletowym czy przedmioty znalezione.
„Helen zaproponowała zaprezentowanie części swojej kolekcji, aby pokazać, że pomimo trudnej historii, możliwe jest pielęgnowanie głębokich przyjaźni i poczucia wspólnoty. Jej wizja (...) łączy amerykańskich i niemieckich artystów-złotników na wspólnej wystawie – to idea międzykulturowej promocji, której patronuje od dziesięcioleci. W Niemczech jest ona ambasadorką biżuterii amerykańskiej, a w Ameryce – niemieckiej.” – wyjaśnia dr Petra Hölscher. Całość ekspozycji odzwierciedla niezwykły charakter kolekcjonerki – kobiety o wielkiej sile i pasji, która od dekad konsekwentnie realizuje misję na rzecz ugruntowania pozycji rzemiosła w świecie sztuki. Wystawę “Among Friends (...)” w Galerii Handwerk oglądać można do 11 kwietnia 2026 r.
1. Hermann Jünger, brosza, wystawa Among Friends
2. Hermann Jünger, naszyjn2ik, wystawa Among Friends
3. David Bielander, pierścień, wystawa Among Friends
4. Manfred Bischoff, brosza, wystawa Among Friends
5. Claus Bury, brosza, wystawa Among Friends
6. Jiro Kamata, pierścień, wystawa Among Friends
7. Sharon Church, naszyjnik, wystawa Among Friends
8. Nancy Worden, naszyjnik z pozostałości starożytnej zbroi, wystawa Among Friends
9.Keith Lewis, brosza wystawa Among Friends
PINAKOTHEK DER MODERNE
Zdecydowanie wartym odwiedzenia miejscem na biżuteryjnej mapie miasta jest Pinakothek der Moderne, a konkretnie Die Neue Sammlung (Muzeum Designu działające w ramach monachijskiej Pinakoteki), które w tym roku obchodzi setną rocznicę powstania. Muzeum posiada stałą ekspozycję kolekcji biżuterii, liczącą kilkaset unikatowych dzieł czołowych artystów 2 poł. XX i XXI wieku, której część można podziwiać na stałej wystawie w Danner Rotunda.
Każdego roku w muzeum organizowana jest także duża monograficzna wystawa retrospektywna, której towarzyszy obszerne wydawnictwo. W poprzednich edycjach wydarzenia bohaterami wystaw byli: Warwick Freeman (2025), Sigurd Bronger (2024), Therese Hilbert (2023). W 2026 roku obchody jubileuszu powstania Die Neue Sammlung uniemożliwiły realizację wystawy w tradycyjnej formie. Nie oznacza to bynajmniej, że Pinakothek Der Moderne zrezygnowało z udziału w obchodach tegorocznego święta biżuterii. Wręcz przeciwnie – związana z muzeum historyczka sztuki i kuratorka, dr Petra Hölscher podjęła się bezprecedensowego zadania, jakim była organizacja 1st Summit of Jewelry Classes (pierwszy przegląd szkół biżuteryjnych). Event odbył się w formule jednodniowego pop-up’u w głównym holu i na antresoli Muzeum Designu. W wydarzeniu udział wzięli studenci i wykładowcy 42 uczelni artystycznych kształcących w kierunkach projektowania i tworzenia biżuterii z 23 krajów (m.in. Argentyny, Chin, Meksyku, Hiszpanii, Niemiec, Polski, Estonii). Ich zadaniem było zaprezentowanie biżuterii powstającej w uczelnianych pracowniach w nieszablonowy sposób. Prace, zamiast w gablotach zostały wyeksponowane na samych studentach, głównych bohaterach wydarzenia. Choć liczba gości wernisażu przerosła najśmielsze oczekiwania i organizacyjne możliwości organizatorów, to obecność setek młodych, pełnych entuzjazmu twórców z całego świata (z których większość po raz pierwszy uczestniczyła z monachijskim “Schmuck Week”) zadecydowała o wyjątkowej atmosferze wydarzenia i pozwoliła z nadzieją i ekscytacją spojrzeć w przyszłość dziedziny biżuterii autorskiej.
WYSTAWY W PRZESTRZENI MIASTA
Ilość wystaw, które wypełniły mapę tegorocznego „tygodnia biżuterii” nie pozostawiła złudzeń – odwiedzenie wszystkich lokalizacji w ciągu kilku dni było niemożliwe do zrealizowania. Przygotowując się do wizyty w kolejnych latach, warto śledzić program online i przygotować „trasę zwiedzania” z wyprzedzeniem, w oparciu o własne preferencje. Stale rosnąca liczba artystów chcących uczestniczyć w wydarzeniu sprawiła, że wystawy zaczęły wypełniać już nie tylko galerie sztuki i lokalne muzea, ale także studia projektowe, sklepy, pracownie artystyczne, kioski, bary i inne równie nieoczywiste przestrzenie. W Monachium szczególnie zaskakuje inwencja artystów w zakresie sposobów ekspozycji – zamiast klasycznych gablot napotkamy stare maszyny do szycia, parawany, czy kartonowe manekiny. Prezentowana w ten sposób biżuteria zaczyna funkcjonować jako element szerszej, często zaskakującej scenografii.
Z programem wystaw, które w tym roku wypełniły miasto można zapoznać się tutaj:
Tematem, który od kilku tygodni wracał do mnie jak bumerang podczas licznych dyskusji jest obecność w Monachium polskich artystów i projektantów. W ostatnich latach nie była ona szczególnie odczuwalna, choć zdarzało się, że twórcy z Polski byli obecni na wystawie pokonkursowej SCHMUCK (m.in. Arek Wolski, 2023; Sara Gackowska, 2017, 2023; Michalina Owczarek-Siwak, 2010). W tym roku do ich grona dołączyły Małgorzata Kalińska oraz urodzona w Polsce, a zamieszkała w Holandii Ela Bauer. Prace Małgorzaty Kalińskiej można było zobaczyć także na jej indywidualnym stoisku na targach Handwerk & Design, gdzie wystawiała się po raz pierwszy.
W ubiegłym roku w również w przestrzeni targów, w prestiżowej sekcji FRAME zadebiutował (wówczas we współpracy z Galerią Sztuki w Legnicy) projekt Unnecessary Jewellery. W 2026 r. wystawa ta, którą miałam przyjemność współorganizować wraz z Arkiem Wolskim i prof. Sławomirem Fijałkowskim, w odświeżonej formule obchodziła w Monachium swoją pierwszą rocznicę. Projekt – choć ma charakter międzynarodowy – reprezentuje grono kilkunastu polskich twórców, otwierając nowe możliwości współpracy pomiędzy krajowym środowiskiem, a europejską sceną biżuterii artystycznej.
Podczas przeglądu szkół w Pinakothek Der Moderne Polskę reprezentowali studenci Pracowni Designu Eksperymentalnego z Akademii Sztuk Pięknych z Gdańska, pod opieką prof. Sławomira Fijałkowskiego i Zuzanny Franczak. Ich prezentacja, skoncentrowana wokół możliwości projektowych narzędzi VR, wzbudziła żywe zainteresowanie wśród gości wernisażu.
Przyszłoroczne targi Handwerk & Design wraz z szeregiem wydarzeń towarzyszących, odbywających się pod wspólną klamrą „tygodnia biżuterii” odbędą się w terminie 10-14 marca 2027 roku. Jak co roku stanowić będą one kluczowy punkt programu europejskich wydarzeń biżuteryjnych, gromadząc w Monachium setki twórców i miłośników tej dziedziny, ale przede wszystkim tworząc platformę prezentacji rozmaitych postaw twórczych i zjawisk w obszarze współczesnej sztuki biżuterii. Biżuterii, która zaczepia, prowokuje, zaskakuje, a przede wszystkim ma coś do powiedzenia – i to właśnie w marcu w Monachium jej głos wybrzmiewa w pełni swojej różnorodności.
Anna Wójcik-Korbas – historyczka sztuki, absolwenta Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz Uniwersytetu Wrocławskiego, kuratorka i koordynatorka wystaw współczesnej biżuterii artystycznej, autorka tekstów i artykułów, członkini Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników.
Komentarze